Juridische aandachtspunten bij een samengesteld gezin: wat moet u goed regelen?

Samengestelde gezinnen komen steeds vaker voor. Partners brengen kinderen mee uit eerdere relaties, bouwen samen verder en vormen een nieuw gezin. Juridisch gezien is zo’n gezin echter geen vanzelfsprekend geheel. De wet biedt slechts een beperkte basis en sluit lang niet altijd aan bij de wensen en verwachtingen van alle betrokkenen.

In de podcast van HJ Notariaat bespreken notarissen Marijn van Roijen en Sandhia Jankipersad welke juridische aandachtspunten bij samengestelde gezinnen vaak worden onderschat. Denk aan erfrecht, stiefkinderen, voogdij, bewind en het belang van duidelijke afspraken in een testament en levenstestament. In deze blog zetten wij de belangrijkste inzichten uit de podcast voor u op een rij.

Samengestelde gezinnen en het recht: waar het vaak schuurt

Wat in de praktijk regelmatig voor verwarring zorgt, is dat het juridische kader niet automatisch meebeweegt met de gezinsrealiteit. Stiefkinderen maken vaak volwaardig deel uit van het gezin, maar hebben juridisch gezien geen automatische positie.

Dat betekent onder meer dat:

• stiefkinderen niet vanzelf erven;
• de wet geen onderscheid maakt tussen een “nieuw” en “oud” gezin;
• wensen die vanzelfsprekend voelen, juridisch vastgelegd moeten worden.

Juist omdat veel samengestelde gezinnen uitgaan van onderling vertrouwen, worden deze aandachtspunten vaak pas zichtbaar als er iets misgaat.

Erfrecht in een samengesteld gezin: niets is vanzelf geregeld

Een belangrijk thema in de podcast is het erfrecht. Veel mensen denken dat trouwen of een geregistreerd partnerschap voldoende is om alles goed te regelen. Dat is niet het geval.

Zonder testament geldt bijvoorbeeld dat:

• alleen wettelijke erfgenamen erven;
• stiefkinderen buiten de boot vallen;
• kinderen uit eerdere relaties direct rechten kunnen krijgen;
• en de langstlevende partner soms minder beschermd is dan gedacht.

Met een testament kunt u vastleggen hoe u wilt dat uw nalatenschap wordt verdeeld en voorkomt u onbedoelde situaties.

Het testament als instrument voor maatwerk

Van Roijen en Jankipersad benadrukken dat een testament bij uitstek geschikt is om maatwerk te leveren. De wet biedt ruimte om eigen keuzes te maken, zolang deze duidelijk worden vastgelegd.

In een testament kunt u onder andere regelen:

• of en hoe stiefkinderen worden betrokken;
• hoe u uw partner verzorgd achterlaat;
• dat uw eigen vermogen uiteindelijk bij uw eigen kinderen terechtkomt;
• wie de nalatenschap afwikkelt (de executeur).

Door deze keuzes vooraf te maken, creëert u duidelijkheid en rust voor alle betrokkenen.

Minderjarige kinderen: voogdij en bewind verdienen aandacht

Zijn er minderjarige kinderen in het spel, dan is het extra belangrijk om vooruit te denken. Denk aan voogdij en bewind.

Zonder regeling:

• beslist de rechter wie de voogd wordt;
• kan een ex-partner automatisch bewindvoerder worden;
• ontstaat er onzekerheid over wie beslissingen mag nemen.

In een testament kunt u vastleggen:

• wie voor de kinderen zorgt als u er niet meer bent;
• wie het vermogen beheert;
• en tot welke leeftijd dat bewind geldt (bijvoorbeeld tot 23 of 25 jaar).

Dit is geen wantrouwen richting kinderen, maar een manier om hen te beschermen.

Samenwonen binnen een samengesteld gezin: extra kwetsbaar

Voor samenwonende partners geldt dat zij niet automatisch van elkaar erven. In samengestelde gezinnen kan dit verstrekkende gevolgen hebben, zeker als er kinderen zijn.

Zonder testament kan het gebeuren dat:

• de partner geen recht heeft op de woning;
• kinderen direct eigenaar worden;
• de partner het huis moet verlaten.

Met een testament kunt u dit ondervangen, bijvoorbeeld door een recht van gebruik en bewoning of een vruchtgebruikregeling. Zo beschermt u uw partner, zonder de belangen van de kinderen uit het oog te verliezen.

Het levenstestament: regelen voor tijdens het leven

Naast het testament is ook het levenstestament een belangrijk aandachtspunt. Dit document ziet niet op overlijden, maar op de situatie waarin u nog leeft en zelf geen beslissingen meer kunt nemen.

In een levenstestament legt u vast:

• wie uw financiële zaken regelt;
• wie beslissingen mag nemen over uw woning;
• wie medische en persoonlijke keuzes mag maken.

In samengestelde gezinnen voorkomt dit onduidelijkheid en mogelijke spanningen tussen partner en (stief)kinderen.

Juridisch en menselijk: waarom het gesprek zo belangrijk is

Juridische vragen hangen vaak samen met emoties, oude relaties en loyaliteit naar kinderen. Juist daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar wat juridisch mogelijk is, maar ook naar wat past bij uw gezin.

Door tijdig het gesprek aan te gaan en zaken vast te leggen:

• voorkomt u misverstanden;
• verkleint u de kans op conflicten;
• en geeft u uw gezin duidelijkheid voor de toekomst.

Tot slot: duidelijke afspraken geven rust

Een samengesteld gezin vraagt om maatwerk. De wet regelt veel, maar niet alles. En zeker niet automatisch wat voor uw gezin logisch voelt. Door stil te staan bij de juridische aandachtspunten en deze goed vast te leggen, voorkomt u dat lastige beslissingen later door anderen moeten worden genomen.

Bij HJ Notariaat denken wij graag met u mee over wat in uw situatie verstandig is. Een oriënterend gesprek kan veel helderheid geven. Maak een afspraak in Castricum of Tuitjenhorn.

Meer weten over dit onderwerp? Luister dan onze podcast op Spotify.